Raichō - Ptak Gromu

 

Rán - Bogini Morza

 

Licho nie śpi!

 

Sigurd Hring

Harald Wojenny Ząb
ChatGPT

Harald Wojenny Ząb wsławił się jako wielki wojownik i długowieczny władca Danii. Podania, zapewne przesadzone, przypisywały mu zbliżanie się do wieku stu pięćdziesięciu lat. Wedle jednej z wersji zaproponował swojemu siostrzeńcowi, władcy Szwecji, wojnę, by stworzyć sobie okazję do śmierci w wojnie. Wedle innej, to sam Odyn, Wszechojciec, zaczął psuć relację obu krewniaków, by doprowadzić do konfliktu. Niezależnie, jak do tego doszło, wojna miedzy Danią a Szwecją wybuchła.

Sędziwy Harald był na starość ślepy. Opisy jego stanu zdrowia wskazują, iż cierpiał także na chorobę Parkinsona. By móc walczyć osobiście kazał przymocować się do bojowego rydwanu a dwa miecze przywiązać do dłoni. Wojenny Ząb stoczył wiele bitew, lekce sobie ważąc niebezpieczeństwa. Nieraz ruszał w bój w zdobnych szatach, bez zbroi, albowiem wierzył w przepowiednię, którą usłyszał za młodu – żadne żelazo nie mogło go skrzywdzić. I tak też się stało. W bitewnej zawierusze śmiertelny cios spadł na niego, kiedy jeden ze szwedzkich wojowników uderzył go drewnianą pałką w kark.

Pogrzeb Haralda Wojennego Zęba
ChatGPT

Kiedy wieści o śmierci Haralda dotarły do szwedzkiego władcy, ten nakazał przerwanie walk. Rozlew dalszej krwi nie był potrzebny. Następnego dnia odnalazł ciało swojego wuja i urządził mu uroczysty pogrzeb, podczas którego spalono ciało Wojennego Zęba na stosie. Następnie objął we władanie również Danię, której to tron stał pusty po śmierci Haralda. A imię jego było Sigurd Hring i to właśnie jego losy sobie dziś omówimy.

Wedle Saxo Gramatyka Sigurd miał być synem szwedzkiego władcy Ingjalda. Jednak inne źródło, Saga o Herwerach, za ojca Hringa uznaje niejakiego Randvera, brata Wojennego Zęba (co czyniłoby Sigurda bratankiem, a nie siostrzeńcem duńskiego władcy). Po objęciu tronu Danii miał poślubić królewnę Alfhild, córkę króla Gandalfa Alfgeirssona z małego norweskiego państewka Alfheim. Ze związku urodził się syn Ragnar, o którym na pewno opowiemy sobie więcej na blogu.

To za jego rządów powstać miało jedno z największych portowych miast Skandynawii, Hedeby, rozwinięte następnie przez Godfreda w IX wieku. Sigurd sprawował też piecze nad terenami podbitymi przez Haralda. Miał kontynuować tradycję zbierania daniny z terenów w Anglii. Nie obyło się bez rozlewu krwi, gdyż po śmierci Wojennego Zęba Anglicy zrzucili duńskie jarzmo i Hring musiał upomnieć się o daniny zbrojnie. Kampanię wygrał. Jednak kiedy zaczął się starzeć, jego wpływy słabły. Władcę w Nortumbrii przejął Æthelbreht, po którym państwo odziedziczyli jego synowie Ama oraz Ælla (który również pojawi się na blogu, a jego los jest nierozerwalnie związany z losem wspomnianego Ragnara).

Wiadomo też, że Sigurd zaangażował się w konflikt w Norwegii, kiedy synowie Gandalfa (nie, nie czarodzieja), a jego szwagrowie, poprosili o pomoc w walce z władcą Vestfold. Niestety, źródła urywają się, więc ciężko opisać dalszy przebieg zdarzeń. Wiadome jest, że Sigurd wyprawił się do Norwegii, już jako wdowiec, po śmierci swojej żony Alfhild. Tam miał spotkać młodą Alfsolę (nord. Elfickie Słońce), w której od razu się zauroczył. Jej bracia jednak nie chcieli wydać swej siostry za podstarzałego wówczas króla i stoczyli z nim bitwę. Obaj zginęli. Niestety, nie otworzyło to drogi Haraldowi do małżeństwa z Alfsolą, gdyż przed walką jej bracia otruli ją, by nawet na wypadek swej porażki udaremnić niechciany ślub. Harald całej trójce rodzeństwa wydał uroczysty wikiński pogrzeb. Ułożył ich ciała na statku, który skierował na morze i spalił. Sam Sigurd został ciężko rany w bitwie. Ponieważ był sędziwy, zarządził by i dla niego przygotowano pogrzebową łódź. Kiedy pokład zapłonął, rzucił się na wbity w pokład miecz, przebijając się na wylot. Tak dokonał żywota, a władzę po nim miał przejąć jego syn, Ragnar.

Sigurd Hring
ChatGPT

W całym artykule nie podałem ram czasowych życia Sigurda… Gdyż takowe nie istnieją. Jego życie, podobnie jak żywot Haralda Wojennego Zęba, umieszczane jest gdzieś od końcówki VII wieku aż do początku wieku IX. Uważa się go za na półlegendarnego króla. Średniowieczne teksty często myliły jego imię z Sigfredem z czasów duńskiej wojny domowej. Być może więc był ten drugi był częściową inspiracją dla stworzenia podań o Hringu. Być może też szwedzki władca łączył w sobie elementy biografii kilku innych królów lub tak naprawdę żył pod innym imieniem niż to, które zapisało się później w historii. Jego przydomek występuje pod różnymi wersjami – Hring, Ring, Ringo. Wszystkie jednak, nawet współcześnie, oznaczają to samo – Pierścień. Jak jednak uzyskał to miano? Ta historia nie zachowała się do naszych czasów.

Na dziś to tyle. Zostawcie subskrypcję na Youtube, jeśli jeszcze tego nie zrobiliście, by nie ominęły Was następne materiały, a także polubienia, jeśli odcinek Wam się podobał. Chciałbym również zaprosić do odsłuchania innym nagrań, które już miały premierę na kanale, byście mogli poznać ciekawe istoty z różnych wierzeń. Zachęcam także do odwiedzenia mojego profilu na Facebooku, gdzie publikuję informacje o nowych artykułach na blogu, jak i zapowiedzi tego, co pojawi się na Youtube. A jeśli możesz, drogi Czytelniku lub droga Czytelniczko, wesprzeć moją twórczość finansowo, zapraszam do odwiedzenia strony na Patronite, by zostać Patronem wzorem Piotra Brachowicza. Chciałbym również serdecznie podziękować Piotrowi za całe wsparcie, porady i nakierowanie na nowe rozwiązania w rozwijaniu kanału. A tymczasem, bywajcie!

Ahkiyyini - Upiorny Tancerz

 

Jakiś czas temu poznaliśmy Mahahę z inuickiej mitologii. Dziś wracamy do wierzeń Eskimosów. Odzwierciedlają one chłodny, surowy i przez dużą część roku mroczny krajobraz, w którym żyją te rdzenne ludy Arktyki.

Bohaterem naszego dzisiejszego tematu jest Ahkiyyini, znany szczególnie wśród plemion z okolic Alaski. Był to upiorny, poruszający się szkielet o wielkiej mocy. Znany był ze swojego dzikiego tańca. Kiedy zaczynał pląsać, jego ruchy wywoływały trzęsienia ziemi i fale wdzierające się głęboko w ląd. Mówiąc japońskim nazewnictwem, fale tsunami. Takie fale są nie tylko groźne dla ludzi znajdujących się na wybrzeżu ale także dla łodzi i statków, ponieważ pojazdy takie mogą być rozbite o brzeg i skały.

Ahkiyyini
ChatGPT

Mówi się, że Ahkiyyini zostaje człowiek, który kochał muzykę i taniec za życia, a ta miłość nie ustała nawet po śmierci. Co ważne, jego życie musiało zakończyć się tragicznie i nigdy za życia nie mógł nacieszyć się muzyką i tańcem tyle, ile by chciał. To też powoduje jego powrót z zaświatów w tej upiornej formie. Nie jest pojedynczą istotą, wielu ludzi może zamienić się w Ahkiyyini po śmierci. Liczba etatów w tej roli nie jest ograniczona, tak więc doniesienia o ich spotkaniach mogą pochodzić z różnych miejsc w tym samym czasie.

Inna wersja historii mówi, że Ahkiyyini był uzdolnionym muzykiem, który lubił się popisywać i wpadać w samozachwyt nad własnymi melodiami. Pewnego dnia wyzwał na taneczny pojedynek szamana, którego chciał upokorzyć. I trafił na godnego siebie przeciwnika, bo taniec szamana został lepiej odebrany przez plemię, przed którym występowali. Wtedy też, by dać młodemu samochwale nauczkę, szaman przemienił go czarami w ożywiony szkielet.

Oprócz tańca znany jest także z gry na instrumentach, które tworzy z kości, wyjętych ze swojego własnego ciała. No normalnie człowiek orkiestra i to dosłownie. Stąd też wśród inuickich rybaków strach przed muzyką. Wierzono, że usłyszenie melodii przed wypłynięciem lub w trakcie rejsu może zwiastować zbliżający się kataklizm. Eskimos, słysząc takie odgłosy, powinien jak najszybciej kierować się do brzegu, a będąc na nim, uciekać w głąb lądu. W niektórych wersjach legendy jego muzyka hipnotyzowała ludzi i zmuszała do tańca, którego nie potrafili przestać. Tacy żeglarze zaczynali w niekontrolowany sposób pląsać, pozwalając, by wiatr zniósł swobodnie pływający statek i rozbił go o skały. Jeśli hipnozie ulegli ludzie na lądzie, mogli tańczyć bez końca, do wyczerpania i śmierci, albo tanecznym krokiem iść w stronę brzegu, by wbrew swojej woli utopić się w lodowatych wodach Arktyki.

Arktyka
ChatGPT

Oprócz muzyki i dudnienia od jego tupania, samego Ahkiyyini można było zobaczyć. Objawiał się jako wysoki szkielet, a jego kości promieniowały światłem podobnym do gwiazd widzianych na nocnym niebie.

Historia o Ahkiyyini uczy pokory wobec nieprzewidywalnych sił natury, których nie warto lekceważyć oraz by zachować czujność w obliczu zmieniającej się sytuacji na morzu. Z kolei wersja o konkurowaniu z szamanem uczy także pokory, gdyż za pychę możemy zostać ukarani.

Na dziś to tyle. Zostawcie subskrypcję na Youtube, jeśli jeszcze tego nie zrobiliście, by nie ominęły Was następne materiały, a także polubienia, jeśli odcinek Wam się podobał. Chciałbym również zaprosić do odsłuchania innym nagrań, które już miały premierę na kanale, byście mogli poznać ciekawe istoty z różnych wierzeń. Zachęcam także do odwiedzenia mojego profilu na Facebooku, gdzie publikuję informacje o nowych artykułach na blogu, jak i zapowiedzi tego, co pojawi się na Youtube. A jeśli możesz, drogi Czytelniku lub droga Czytelniczko, wesprzeć moją twórczość finansowo, zapraszam do odwiedzenia strony na Patronite, by zostać Patronem wzorem Piotra Brachowicza. Chciałbym również serdecznie podziękować Piotrowi za całe wsparcie, porady i nakierowanie na nowe rozwiązania w rozwijaniu kanału. A tymczasem, bywajcie!

Tyrfing - Przeklęty Miecz

 

Tyrfing
ChatGPT

Szczególnym egzemplarzom oręża nadawano imiona. Mogły to być historyczne miecze, jak polski miecz koronny Szczerbiec, legendarne, wzorem należącego do króla Artura Excalibura czy też literackie, niczym Andúril, którym władał Aragorn z Władcy Pierścieni. Bohaterowie skandynawskich mitów także mieli wyjątkowe bronie i jedną z nich omówimy sobie właśnie dziś.

Nasza historia zaczyna się w kraju Gardariki (nord. Garðaríki, Kraj Grodów). Nazwy tej wikingowie używali do określenia terenów, które my znamy dziś jako Ruś. Ziemiami tymi władał król Svafrlami, w którego żyłach płynęła boska krew. Jego ojciec. Sigrlami. miał być bowiem spłodzony przez samego Odyna. Pewnego dnia Svafrlami udało się na polowanie. W dziczy dostrzegł dwóch krasnoludów, stojących obok wielkiego głazu. Krasnoludy zamieszkiwały podziemny świat Svartalfheim i mogły w każdej chwili do niego powrócić. By temu zapobiec władca podjechał szybko do nich i zakręcił mieczem młynka nad ich głowami. Taki gest miał uniemożliwić im przeniesie się w inne miejsce. Dwie niskie istoty nosiły imiona Dvalinn oraz Durin (Brzmi znajomo?). Spróbowały negocjować, by wykupić się i odzyskać wolność. Obiecały wykuć dla Svafrlamiego najwspanialszy miecz. Zapewniały, iż ostrze nigdy się nie złamie, nie zardzewieje, a także że będzie w stanie przeciąć nawet stal i kamień. Skuszony obietnicą król zwrócił im wolność, wiedząc, iż krasnoludy są najznakomitszymi kowalami we wszystkich Dziewięciu Światach.

Dvalinn i Durin
Copilot

Po jakimś czasie Svafrlami wrócił w pobliże kamienia, gdzie Dvalinn i Durin czekali na niego z wykutym orężem. Rękojeść miecza zrobiona była ze złota i zrobił niesamowite wrażenie na nowym właścicielu, który nazwał broń Tyrfing, co prawdopodobnie można przetłumaczyć jako Palec Tyra. Kiedy król wziął go w swoje ręce, krasnoludy w ostatnim geście przeklęty ostrze. Zaklęcie miało powodować, iż za każdy razem gdy ktoś wyciągnie Tyrfinga z pochwy, jakiś człowiek będzie musiał zginąć. Rozwścieczony Svafrlami spróbował ściąć Dvalinna oraz Durina, jednak ci zdążyli zniknąć, a on miał pierwszą próbę swojej broni – olbrzymi kamień pękł na dwoje. Wyciągnięty z pochwy miecz świecił, nawet w ciemnościach i nie można go było schować z powrotem, dopóki nie został splamiony ludzką krwią. Służyl Svafrlamiemu w wielu bitwach, przyczyniając się do jego zwycięstwa.

Pewnego raz Svafrlami mając przy boku Tyrfinga napotkał berserkera imieniem Arngrim. Doszło między nimi do pojedynku. Król z łatwością przeciął tarczę przeciwnika. Niestety, zamachnął się tak mocno, iż, jego broń cięła również ziemię i kamienie, po czym zablokowała się w gruncie. Dało to Arngrimowi szansę, by odrąbać władcy ramię, a następnie samemu chwycić za Tyrfinga. Dzierżąc magiczne ostrze przebił króla jego własną bronią, a klątwa krasnoludów ziściła się – ktoś zginął, gdy dobyto broni, jednak zapewne nie takiego obrotu spraw spodziewał się Svafrlami, gdy stawał do pojedynku. Następnie Arngrim siłą poślubił córkę władcy, Eyfurę, z którą miał dwunastu synów i jedną córkę, Hervorę.

Arngrim pokonujący Svafrlamiego
Copilot

Po Arngrimie spadkobiercą miecza został jeden z jego synów, Angantyr. Jednak i on szybko postradał życie, gdyż razem z braćmi został zabity przez niejakiego Hjalmara. Ów wojownik zdobył Tyrfinga, jednak sam został przez ostrze raniony, w ranę wdało się zakażenie i wkrótce skonał, przekazując go Orvarowi Oddzie, który złożył bronią w kurhanie Arngrima. Przed śmiercią zdążył tylko zaśpiewać swoją pieśń pogrzebową. Ostrze zostało wtedy odzyskane przez Hervorę, która, jak mawiali jej bliscy, miała męski umysł, była tarczowniczką i ruszała razem z wikingami na wyprawy. Gdy dowiedziała się o śmierci swojego ojca, udała się do jego kurhanu i poprosiła jego ducha, by oddał jej miecz. Nieumarły Arngrim wstał z mogiły, lecz nie chciał oddać jej broni, gdyż uważał, że żadna niewiasta nie powinna dotykać Tyrfinga. Córka jednak była uparta i w końcu przekonała swojego zmarłego ojca, który rzucił broń do jej stóp, wieszcząc, iż jej syn stanie się wielkim królem, ale sam Tyfring przyczyni się do dalszych śmierci w ich rodzinie. Następnie przekazała oręż jednemu ze swoich synów, nazwanemu na cześć jej ojca, Angantyrowi. Pewnego razu jego brat Heidrek chciał zobaczyć słynne magiczne ostrze i wydobył je z pochwy. Wtedy też klątwa znów się odezwała i ktoś musiał umrzeć – padło na Angantyra, który zginął od bratobójczego ciosu. Heidrek przez dług czas błąkał się po lasach, próbując odpokutować za swój czyn, w końcu jednak wrócił do matki, przysięgając jej, iż zmienił się i odzyska swój honor. Podczas swoich przygód trafił na dwór króla Haralda, którego wrogowie zmuszali do płacenia daniny. Heidrek zaproponował, by zapłacił żelazem, a nie złotem i wsparł władcę w walkach z najeźdźcami. Pomógł przywrócić w kraju pokój, używając Tyrfinga i w nagrodę król ofiarował mu rękę swojej córki, Helgi.

Po śmierci Haralda Heidrek został królem, jak przepowiedział jego dziadek, ale nie na Rusi, a w Szwecji i władał plemieniem Gotów. Pewnego dnia, podczas górskiej przeprawy, on i jego drużyna zostali obrabowani przez bandytów. Wedle innej wersji byli to złodzieje, którzy włamali się do komnaty Heidreka. Jeden z łupieżców wyciągnął Tyrfinga z pochwy – kolejną ofiarą klątwy stał się Heidrek, pomszczony później przez swojego syna, kolejnego Angantyra w rodzie, który odzyskał oręż. Rozpoznawszy go w wyposażeniu łodzi pewnych ludzi, poczekał, aż zejdą na brzeg. Następnie przewrócił na nich stojący nieopodal namiot, a kiedy szamotali się pod płótnem, pozabijał morderców swojego ojca.

Angantyr kontra Hlod
ChatGPT

Ostatni konflikt, o jakim wiemy, a w którym pojawia się Tyrfing, miał miejsce za rządów Angantyra, syna Heidreka. Jego przyrodni brat, Hlod, który był w połowie Hunem (co umieszczałoby całą historię gdzieś w IV wieku, ponieważ wtedy miała miejsce inwazja tego ludu na Europę), zażądał od brata oddania mu połowy królestwa. Władca Gotów odmówił, nazywając Hloda bękartem spłodzonym z córką władcy Hunów. Wściekły brat ruszył na czele ponad trzystu tysięcy konnych na tereny Szwecji (co wydaje się dość przesadzoną liczbą). W wielkiej bitwie bracia spotkali się, a Angantyr dzierżąc Tyrfinga zabił Hloda, przyczyniając się do wielkiego zwycięstwa. Powiadano, iż tego dnia zginęło tylu wojowników, iż doszło do wielkiej powodzi, jednak to nie woda, a krew zalała okoliczne doliny. Angantyr znalazł umiejącego brata i w ostatniej rozmowie żałował, iż przyczynił się do jego śmierci i że Norny zesłały tak okrutny los na ich ród. Następnie w kraju Gotów zapanował pokój. Kilka pokoleń później Harald Wojenny Ząb twierdził, iż pochodził właśnie od Angantyra.

Krwawa historia Tyrfinga dobiegła końca. Niektórzy dopatrują się w niej licznych zamieszek, które wydarzyły się w okresie Wielkiej Wędrówki Ludów i krwawych starć, do których wtedy dochodziło, a władza w Skandynawii przechodziła z rąk do rąk. Sama nazwa jest bardzo podobna do liczby mnogiej Tervingi, czyli określenia, jakiego w IV wieku używali Rzymianie dla plemion Gotów osiadłych w środkowej Europie. Opowieść wpisuje się także w nurt legend o krasnoludzkich skarbach obarczonych klątwą. Niektóre z nich poznamy jeszcze w przyszłości na blogu.

Na dziś to tyle. Zostawcie subskrypcję na Youtube, jeśli jeszcze tego nie zrobiliście, by nie ominęły Was następne materiały, a także polubienia, jeśli odcinek Wam się podobał. Chciałbym również zaprosić do odsłuchania innym nagrań, które już miały premierę na kanale, byście mogli poznać ciekawe istoty z różnych wierzeń. Zachęcam także do odwiedzenia mojego profilu na Facebooku, gdzie publikuję informacje o nowych artykułach na blogu, jak i zapowiedzi tego, co pojawi się na Youtube. A jeśli możesz, drogi Czytelniku lub droga Czytelniczko, wesprzeć moją twórczość finansowo, zapraszam do odwiedzenia strony na Patronite, by zostać Patronem wzorem Piotra Brachowicza. Chciałbym również serdecznie podziękować Piotrowi za całe wsparcie, porady i nakierowanie na nowe rozwiązania w rozwijaniu kanału. A tymczasem, bywajcie!

Jednorożce - Mity dla Dzieci

 

W mitach i legendach z całego świata przewija się wiele stworzeń, które na przestrzeni wieków stały się symbolami. Jednymi z takich istot są Jednorożce i to właśnie im chciałbym poświęcić dzisiejszy temat. Odcinek ten dedykuję Kini, najmłodszej Słuchaczce tego kanału. A teraz usiądźcie wygodnie i posłuchajcie opowieści o Jednorożcach.

Jednorożce to magiczne konie z legend i mitów. Mają lśniącą sierść, czasem białą jak chmury, czasem srebrną jak księżyc. Na ich głowach powiewają lśniące grzywy. Są niesamowicie szybkie, niczym wiatr. Ale to, co najbardziej odróżnia je od zwykłych rumaków, to jeden, długi róg, który wyrasta na środku ich czoła. Mówi się, że ich rogi mają magiczne moce. Wszystko, czego dotkną, staje się czyste i zdrowe. Tak samo łzy Jednorożca, potrafiły uleczać i wypędzać choroby. Odganiają także smutki.

Jednorożec
ChatGPT

Jednorożce to nieśmiałe i płochliwe zwierzęta. Stronią od ludzi. Są symbolem dobroci, miłości i religii. Ich legowiskami są tajemnicze i zaczarowane lasy, zwłaszcza polany pokryte miękką, zieloną trawą. Żyją w małych stadach, a wszystkie zwierzęta w nim dbają o siebie nawzajem.

Najstarsze wzmianki o Jednorożcach pochodzą ze starożytnej Grecji, z V wieku przed naszą erą. Na przestrzeni stuleci próbowano doszukiwać się różnych źródeł pochodzenia legend o Jednorożcach, typując zwierzęta takie jak antylopy, bawoły czy nosorożce. Czy wyobrażacie sobie teraz magicznego nosorożca, którego otacza tęcza? Być może źródło legendy znajdowało się także w opowieściach o kłach narwali, które zamieszkują Arktykę, a które nazywane są Jednorożcami Północy.

Kirin
ChatGPT

Podobnymi istotami do Jednorożców były chińskie Kiriny. Tak samo jak europejskiej Jednorożce, Kiriny ukazały się tylko dobrym ludziom, tam gdzie panowała uczciwość i pokój.

Jednorożce stały się popularnym motywem na wielu herbach. Królestwo Szkocji posiada w swoim herbie aż dwa, białe jednorożce. Jednorożec i lew znajdują się w herbie Wielkiej Brytanii. W Polsce te magiczne istoty możemy spotkać chociażby na herbie Lidzbarku a także w gminie, która nazywa się dosłownie Jednorożec.

Jednorożec
ChatGPT

Współcześnie Jednorożce również są popularne, można je spotkać w wielu filmach, bajkach czy grach komputerowych. A czy Wy macie swoje ulubione Jednorożce? Możecie o nich opowiedzieć w komentarzach!

Podsumowując, Jednorożce są symbolami czystości, dobroci, miłości. To z natury dobre istoty, które w wielu legendach pomagały ludziom. Niektórym może być trudno uwierzyć w istnienie 

Jednorożców, ale kto wie, może pewnego dnia pewien mały odkrywca lub pewna mała odkrywczyni trafi na ich ślady?

Na dziś to tyle. Zostawcie subskrypcję na Youtube, jeśli jeszcze tego nie zrobiliście, by nie ominęły Was następne materiały, a także polubienia, jeśli odcinek Wam się podobał. Chciałbym również zaprosić do odsłuchania innym nagrań, które już miały premierę na kanale, byście mogli poznać ciekawe istoty z różnych wierzeń. Zachęcam także do odwiedzenia mojego profilu na Facebooku, gdzie publikuję informacje o nowych artykułach na blogu, jak i zapowiedzi tego, co pojawi się na Youtube. A jeśli możesz, drogi Czytelniku lub droga Czytelniczko, wesprzeć moją twórczość finansowo, zapraszam do odwiedzenia strony na Patronite, by zostać Patronem wzorem Piotra Brachowicza. Chciałbym również serdecznie podziękować Piotrowi za całe wsparcie, porady i nakierowanie na nowe rozwiązania w rozwijaniu kanału. A tymczasem, bywajcie!

Anzû - Ni to ptak, ni to lew

 

Dziś pierwszy raz wyruszymy na tereny Mezopotamii, by poznać pewną magiczną istotę. Na wstępie warto zaznaczyć, iż sama Mezopotamia była krainą leżącą w dorzeczu rzek Eufratu i Tygrysu, w której rozwinęło się wiele starożytnych kultur. Na pewno warto wymienić wśród nich Sumerów, Akadyjczyków, Asyryjczyków czy Babilończyków. Schedę z ich wierzeń i wiele motywów z mezopotamskich legend znalazło swój ślad w hebrajskich wierzeniach, jak motyw stworzenia człowieka z gliny, mit o potopie czy o wieży Babel. Ale dziś nie o tym, to była bardziej dygresja, by zarysować Wam kontekst historyczny i kulturowy. Dziś za to opowiemy sobie o istocie zwanej Anzû.

Anzû, zwany też po prostu Zû lub Imdugud był ptakiem olbrzymich rozmiarów. Co jednak odróżniało go od innych skrzydlatych istot, to posiadanie głowy lwa. W niektórych opisach taka głowa miała typowo koci pysk a w innych była zakończona dziobem ostrym jak piła do drewna. Stwór był tak wielki, że ruchem swoich skrzydeł potrafił tworzyć trąby powietrzne, czy powodować burze piaskowe. Mógł też ziać ogniem lub strumieniem wody z pyska, czy wedle innej wersji, z dziobu.

Anzû
Gemini

Najbardziej znany mit o Anzû opowiada, jak ten wykrada Enkiemu lub Enlilowi  tak zwaną Tabliczkę Przeznaczeń, gdy któryś z nich brał kąpiel. Był to artefakt, zapewniający posiadaczowi najwyższe miejsce wśród Bogów, a także pozwalał zapisywać losy świata. Ot, taki o wiele starszy i dający więcej możliwości odpowiednik Notatnika Śmierci. Swoją drogą, o Shinigami też sobie kiedyś opowiemy. Zaznaczyłem, iż przedmiot został skradziony Enkiemu, albo Enlilowi. Czemu tak? Musimy w tym miejscu odwołać się do początku dzisiejszego materiału. Wierzenia mezopotamskie nie są koherentne i różnią się w zależności od źródła i wieku, w którym zostały spisane. W starszej, sumeryjskiej wersji mitu wymieniony jest Enki, natomiast w młodszej, akadyjskiej, jest to właśnie Enil. Obaj byli Bogami w mezopotamskim panteonie, jednak na przestrzeni wieków jeden zastąpił w tej historii miejsce drugiego. Wróćmy jednak do bohatera dzisiejszego tematu, czyli do Anzû. Syn Enlila, Ninurta, Bóg burzy, wojny i rolnictwa, podejmuje się misji odzyskania tabliczek. Pierw zbiera armię, a następnie stacza długą i wyczerpującą walkę o Tabliczkę z ptakiem. Anzû wykorzystuje Tabliczkę, by zmieniać losy walki i zyskiwać przewagę, jednak Ninurta jest nieustępliwy i nie poddaje się. W końcu doprowadza ptaka na skraj fizycznego wyczerpania, odcina mu skrzydła, a następnie zabija i oddaje odzyskany artefakt swojemu ojcu.

Na bazie tej historii i wiedząc już co nie co o Anzû, możemy go uznać za symbol chaosu. Bogowie i ich prawa to ład, a Tabliczka pozwalają kierować losami świata. Anzû natomiast ją wykrada, a więc burzy ten porządek. Poza tym, potrafił wpływać na pogodę, wywołując takie niebezpieczne zjawiska znane w pustynnym klimacie jak trąby powietrzne czy burze piaskowe, które na pewno były zmorą ludności Mezopotamii. Jest więc nierozerwanie związany z nieprzewidywalnymi klęskami żywiołowymi i siłami, wobec których człek był niejednokrotnie bezradny. Jest to motyw, który przewija się przez wiele wierzeń. Zeus walczył z Tyfonem, Peruna z Welesem albo Thora z Jormungandrem. Zawsze jest to siła, którą można utożsamiać z niebiosami a która mierzy się z inną siłą, związaną z chaosem, często z żywiołem.

Anzû i Ninurta nad wodami Abzu
ChatGPT

Jak chaotyczną istotą był Anzû, niech świadczy fakt, że inny przedstawiciel tego gatunku prowadzi Ninurtę do świętych wód Abzu oraz objawia mu jego przeznaczenie. W podzięce za to Bóg obiecuje postawić posąg ptakowi i ustanowić jego kult. Tak więc ptak ten niekoniecznie był z natury zły. Był chaotyczny, jak siły przyrody. Być może także jego charakter zmieniał się na przestrzeni wieków, ponieważ jak zaznaczyłem, przewijał się przez kulturę sumeryjską, akadyjską czy babilońską. Swoją drogą, wody Abzu miały być miejscem narodzin pierwszego z rasy Anzû.

Inna historia opowiada jak Lugalbanda, sumeryjski król panujący w mieście Uruk, który żył jakieś 4000 lat temu, natrafia w górach Zagros na gniazdo Anzû, w którym znajduje pisklę tego stwora. Ot, taki mały skrzydlaty kotek. Dorosłe Anzû w tym czasie polowały na bydło, co pokazuje jak duże musiały być. Lugalbanda składa rożne podarki i karmi pisklę, a kiedy jego rodzice wracają do gniazda, są pod takim wrażeniem, że postanawiają obdarzyć króla nadprzyrodzonymi mocami, takimi jak super szybkie bieganie i nie odczuwanie zmęczenia.

Podoba historia, zapewne jej kopia, znajduje się w historii o Gilgameszu. W tym miejscu odsyłam na mój blog, do tematu o Potopie, który to motyw jest również obecny w historii o Gilgameszu.

Pamięć o Anzû jest ciągle żywa. W 2014 roku na jego cześć nazwano odkryty gatunek dinozaura, Anzu Wyliei, który żył na obecnych terenach stanów Montana, a także Południowa oraz Północna Dakota. Dinozaur posiadał pióra na całym ciele i jego fizjonomia skojarzyła się odkrywcom właśnie z bohaterem naszego dzisiejszego tematu.

Anzu Wyliei
ChatGPT

Postać inspirowana Anzû pojawia się także w grze World of Warcraft.

Na dziś to tyle. Kończąc, chciałbym zaprosić do odsłuchania innym materiałów, które już miały premierę na tym kanale, byście mogli poznać istoty z różnych wierzeń. Zachęcam także do odwiedzenia mojego profilu na Facebooku, gdzie publikuję informacje o nowych artykułach na blogu, jak i zapowiedzi tego, co pojawi się tu, na Youtube. A jeśli możesz, drogi Słuchaczu lub droga Słuchaczko, wesprzeć moją twórczość finansowo, zapraszam do odwiedzenia strony na Patronite, by zostać Patronem wzorem Piotra Brachowicza. Do usłyszenia w następnym materiale. A tymczasem, bywajcie!

Thor z Eyrarland

Źródło: http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Eyrarland_statue,
data odczytu: 18.11.2025

Thor, Bóg Piorunów, jest jednym z najważniejszych bóstw nordyckiego panteonu. Jego atrybut, młot Mjølnir, był bodaj najpowszechniejszym symbolem noszonym w przedchrześcijańskiej Skandynawii. Raz już wzmianka o nim pojawiła się na moim blogu, gdy opisywałem znalezisko ze szwedzkiej miejscowości Ysby. Dziś chciałbym również opisać pewien przedmiot z nim związany, tym razem odkryty na Islandii.

Jest rok 1815 lub 1816. W pobliżu miejscowości Akureyri na północnym wybrzeżu Islandii, na farmie Eyrarland odkopano niewielką, liczącą 6,7 cm figurkę. W 1817 roku statuetkę nabył duński kupiec J. Gudmand i zawiózł ją do Kopenhagi. Tam przekazał przedmiot do Muzeum Narodowego, gdzie w 1820 roku został on szczegółowo opisany i skatalogowany. Wtedy też ukazał się o nim artykuł w czasopiśmie Iduna, poświęconym nordyckiej literaturze oraz historii. Na Islandię wrócił w 1930 roku i stanowi jeden z zabytków tamtejszego Muzeum Narodowego.

Statuetka wykonana jest z brązu i w literaturze islandzkiej nazywana jest Þórslíkneskið (is. Wizerunek Thora). Przedstawia nagiego, siedzącego na krześle (lub tronie) mężczyznę, jeno w spiczastej czapce na głowie. Człek ów ma bujną brodę i wąsy. W dłoniach trzyma przedmiot, który oparty jest o jego kolana. Istnieją różne interpretacje, czym owa rzecz może być, jednak najpopularniejsza i najbardziej zgodna z tezą, iż to reprezentacja Thora, zakłada, ze swoim magicznym, misternie wykutym młotem. Być może wyobrażenie inspirowane było sceną, kiedy Thor odzyskał swój skradziony młot i ściska go w dłoniach, ciesząc się ze szczęśliwego zakończenia przygody. Istnieją też głosy, iż jest to islandzkie przedstawienie Jezusa, a w rękach trzyma krzyż, gdyż figurkę datuje się na rok 1000, czyli czasy, gdy chrystianizacja wyspy już trwała. Być może też jest przejawem synkretyzmu religijnego, łączącego obydwie wiary, podobnie jak krzyż z Gosforth oraz kamień runiczny z Kumbrii, a artysta, który go tworzył, utożsamiał Thora z Chrystusem. Fakt iż przedstawiona postać siedzi, a cała figurka jest dość stabilna, skłoniło niektórych badaczy do postawienia tezy, iż był częścią większej kolekcji i mógł stanowić pionek z gry, np. z Hnefatafl, czy też szachów.

Źródło: http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Eyrarland_statue,
data odczytu: 18.11.2025

Współcześnie jest to jedno z najpopularniejszych wyobrażeń Boga Piorunów. Sam widziałem reprodukcje tej statuetki na wikińskich festiwalach, zarówno w Norwegii, jak i Polsce. Zainteresowane osoby znajdą je, mniej lub bardziej dokładnie wykonane, również w sklepach internetowych.

Na dziś to tyle. Zachęcam do przeczytania moich innych artykułów, a także od odsłuchania materiałów na kanale na Youtube. Zachęcam także do odwiedzenia mojego profilu na Facebooku, gdzie publikuję informacje o nowych artykułach na blogu, jak i zapowiedzi tego, co pojawi się na Youtube. A jeśli możesz, drogi Czytelniku lub droga Czytelniczko, wesprzeć moją twórczość finansowo, zapraszam do odwiedzenia strony na Patronite, by zostać Patronem wzorem Piotra Brachowicza. Do usłyszenia w następnym materiale. A tymczasem, bywajcie!

 Thor z Eyrarland
ChatGPT, 2025